https://jrsiw.cuir.ac.ir/ مطالعات منطقه‌ای و جهان اسلام fa daily 1 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 Sat, 22 Nov 2025 00:00:00 +0330 https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239944.html تاب‌آوری از عوامل بنیادین سازگاری انسان با نیازها و تهدیدهای زندگی محسوب می‌شود. برخی افراد به‌صورت آرام، منطقی و صبور در برابر مشکلات واکنش نشان می‌دهند، درحالی‌که برخی دیگر آسیب‌پذیر بوده و به سرعت در هم می‌شکنند. با توجه به تأکید دین اسلام بر مؤلفه‌های تاب‌آوری، عمل به این آموزه‌ها می‌تواند سطح تاب‌آوری را افزایش دهد. این پژوهش با هدف مقایسه سطح تاب‌آوری و ابعاد آن در بین دانش‌آموزان پایه هشتم دو مدرسه در شهر قم (مدرسه هدی با گرایش دینی و مدرسه شهید هندویان به‌عنوان مدرسه عادی) انجام شد. از پرسشنامه استاندارد CD-RISC با پنج عامل (شایستگی فردی، تحمل عاطفه منفی، پذیرش تغییر، کنترل و تأثیرات معنوی) استفاده گردید. مطالعه حاضر از نوع کتابخانه‌ای و توصیفی-تحلیلی بوده و جامعه آماری آن شامل ۶۰ دانش‌آموز (۳۰ نفر از هر مدرسه) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش‌های آماری شامل تحلیل عاملی، آزمون t مستقل و ضریب آلفای کرونباخ تحلیل شدند. پایایی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۹ تأیید شد. یافته‌ها نشان داد که دانش‌آموزان مدرسه هدی در مؤلفه‌های شایستگی فردی (p=0.006) و پذیرش تغییر (p=0.028) نمرات بالاتری کسب کردند. همچنین، بین دو مدرسه در مؤلفه‌های کنترل و تأثیرات معنوی تفاوت معناداری مشاهده نشد. تحلیل عاملی نیز ساختار پنج‌عاملی پرسشنامه را تأیید کرد. در نتیجه، محیط آموزشی می‌تواند بر برخی ابعاد تاب‌آوری تأثیرگذار باشد. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی برای تقویت تاب‌آوری در مدرسه هندویان طراحی گردد. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239952.html تحریم‌های اقتصادی به‌عنوان ابزار فشار سیاسی، آثار گسترده‌ای در عرصه‌های اقتصادی، اجتماعی و روانی جوامع دارند و موجب کاهش امید و تضعیف انسجام اجتماعی می‌شوند. در چنین شرایطی، توانمندسازی روان‌شناختی جامعه برای حفظ پایداری و بازسازی خودباوری ضروری است. این پژوهش با هدف «طراحی الگوی توانمندسازی روان‌شناختی در شرایط تحریم: تحلیلی بر سازوکارهای تاب‌آوری جمعی و فرایند امیدواری» و با روش توصیفی–تحلیلی انجام شد. داده‌ها از طریق مرور نظام‌مند مطالعات داخلی و بین‌المللی گردآوری و شاخص‌ها در چهار بُعد توانمندسازی روان‌شناختی شامل معناداری، شایستگی، خودمختاری و اثرگذاری استخراج گردید. نتایج نشان داد در بُعد معناداری، تاب‌آوری جمعی با تقویت هویت فرهنگی و درک بحران و امیدواری با ایمان به آینده و هدف‌مندی به بازسازی معنا کمک می‌کنند. در بُعد شایستگی، هر دو متغیر از طریق آموزش و خودکارآمدی احساس توانمندی را افزایش می‌دهند. در بُعد خودمختاری، تاب‌آوری با مشارکت و خودسازمان‌دهی و امید با عاملیت و خلاقیت، عاملیت اجتماعی را گسترش می‌دهند. در بُعد اثرگذاری، سرمایه اجتماعی و امید اجتماعی موجب افزایش اعتماد و احساس کنترل جمعی می‌شوند. در مجموع، تعامل میان تاب‌آوری جمعی به‌عنوان نیروی اجتماعی و امیدواری به‌عنوان نیروی انگیزشی، بنیان توانمندسازی روان‌شناختی جامعه در برابر فشارهای تحریم را شکل می‌دهد. پیشنهاد می‌شود با تمرکز بر آموزش مهارت‌های روانی، توسعه شبکه‌های همیاری و ترویج روایت‌های امیدبخش، زمینه پایداری روانی جامعه تقویت شود. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239950.html ایران و عربستان سعودی به‌عنوان دو بازیگر کلیدی و رقیب منطقه‌ای در خاورمیانه، نقش تعیین‌کننده‌ای در شکل‌دهی به معادلات امنیتی و سیاسی منطقه ایفا می‌کنند. روابط پرتنش و گاه رقابتی این دو کشور، به‌ویژه پس از آغاز بیداری‌های اسلامی و تغییر در موازنه قدرت منطقه‌ای، ابعاد جدیدی یافته است. یمن، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین میدان‌های رقابت نیابتی تهران و ریاض، به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیک، گذرگاه‌های راهبردی و پیوندهای فراملی، در مرکز این تقابل قرار دارد. این پژوهش به بررسی پیامدهای توافق عادی‌سازی روابط ایران و عربستان سعودی در مارس ۲۰۲۳، با محوریت نقش میانجی‌گرانه چین، بر روند حل‌وفصل بحران یمن می‌پردازد. با اتخاذ چارچوب نظری «موازنه قدرت» و با بهره‌گیری از روش تحقیق توصیفی-تحلیلی، داده‌های این مطالعه از طریق تحلیل ثانویه کیفی ادبیات دانشگاهی معتبر گردآوری شده‌اند. پرسش محوری تحقیق این است که چگونه این تغییر ژئوپلیتیک در سطح کلان، بر معادلات و پویایی‌های جنگ نیابتی در یمن تأثیر گذاشته است. یافته‌ها حاکی از آن است که عادی‌سازی روابط، عمدتاً از طریق مکانیسم‌های کاهش تنش نیابتی و ایجاد کانال‌های غیرمستقیم ارتباطی بین طرفین درگیر، به عنوان یک متغیر میانجی تسهیل‌گر عمل کرده است. این امر به شکل‌گیری فضایی برای کاهش نسبی شدت درگیری‌ها و انتقال تدریجی تمرکز از رویکرد نظامی به گفتمان سیاسی در یمن منجر شده است. با این حال، تحلیل داده‌ها نشان می‌دهد که این تأثیر، اگرچه معنادار، لزوماً تعیین‌کننده نیست. دستیابی به یک صلح پایدار در یمن در گرو متغیرهای درون‌زا و اساسی‌تری از قبیل توانمندسازی نهادهای سیاسی بومی، حل منازعات بین‌الاجماعی داخلی و شکل‌گیری یک چارچوب حکمرانی فراگیر است. در این میان، نقش ایران و عربستان عمدتاً در حیطه تعدیل رفتار گروه‌های نیابتی و تقویت روندهای چندجانبه صلح قابل تعریف است.در نتیجه، می‌توان استدلال کرد که توافق ۲۰۲۳ اگرچه به خودی‌ خود قادر به خاتمه بحران یمن نیست، اما با کاهش شدت منازعه و بازتعریف بخشی از پارامترهای امنیت منطقه‌ای، به عنوان یک عامل کاتالیزور در تسریع گذار به سوی یک راه‌حل سیاسی پایدار عمل می‌کند. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239955.html حمله روسیه به اوکراین در 24 فوریه 2022 یکی از نقاط عطف در نظام بین‌الملل پس از جنگ سرد میباشد و با واکنش‌های مختلفی روبرو شده است. با توجه به روابط نزدیک دو کشور ایران و ترکیه با روسیه و نقش کلیدی آن‌ها در خاورمیانه، الگوی سیاست خارجی دو کشور در قبال بحران اوکراین متفاوت بوده است. ایران با توجه به روابط نزدیک خود با روسیه به‌ویژه پس از ارسال تسلیحات نظامی به روسیه و تحریم‌های آمریکا و غرب علیه ایران و با توجه به منافع ملی و استراتژیک خود، در سمت روسیه قرار گرفته است. از سوی دیگر، ترکیه به‌عنوان یکی از کشورهای عضو ناتو که به دنبال تقویت روابط خود با غرب است، به حمایت از اوکراین در برابر تجاوز روسیه پرداخته است. سؤال اصلی مقاله این است که دو کشور ایران و ترکیه چه سیاستی را در قبال بحران اوکراین در پیش گرفته‌اند و این سیاست‌ها چه تأثیری بر منافع ملی آن‌ها دارد؟ فرضیه مقاله این است که ایران با اتخاذ رویکردی محتاطانه به‌دنبال تقویت روابط خود با روسیه وکاستن از فشارهای غرب و مقابله با تحریم‌ها است، در حالی‌که ترکیه با دیپلماسی فعال و حمایت از اوکراین تلاش می‌کند روابط خود با غرب را تقویت کند و نقش خود را در عرصه بین‌المللی و ناتو افزایش دهد. این مقاله با روش توصیفی‌-تحلیلی و بهره‌گیری از نظریه واقع‌گرایی می‌کوشد تا به بررسی سیاست خارجی ایران و ترکیه در قبال بحران اوکراین بپردازد و تصویری جامع از الگوی سیاست‌ خارجی دو کشور در این زمینه ارائه دهد. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239954.html انقلاب اسلامی ایران در 1979، به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تحولات سیاسی و اجتماعی قرن بیستم، تأثیرات گسترده‌ای بر جوامع اسلامی، به‌ویژه کشورهای عربی، برجای گذاشت. با ارائه الگویی نوین از حکومت دینی مردمی، گفتمان مقاومت، و نفی سلطه‌پذیری، توانست الهام‌بخش جنبش‌های اسلامی در منطقه باشد و پاسخی به این سوال که آیا انقلاب توانست تاثیر گذار باشد؟ فرضیه بر این استوار است که انقلاب اسلامی ایران، افزون بر پیامدهای سیاسی و امنیتی، حامل یک بار فرهنگی و تمدنی بود که توانست در جوامع عربی بازتاب داشته و این بازتاب، نه‌تنها در سطح نخبگان فکری و دینی، بلکه در میان توده‌های مردمی نیز قابل مشاهده است. مفاهیمی چون «الهیات مقاومت»، «وحدت اسلامی»، «سبک زندگی اسلامی»، و «مناسک دینی» به‌عنوان عناصر نرم قدرت انقلاب اسلامی، نقش مهمی در انتقال پیام آن به جهان عرب ایفا کرده‌اند. مقاله حاضر با هدف و رویکرد تحلیلی و توصیفی و با بهره مندی از اصول نظریه پخش، به بررسی ابعاد مختلف این تأثیرگذاری در حوزه‌های سیاسی، فرهنگی، و اجتماعی پرداخته و نمونه‌های موردی از کشورهایی چون لبنان، فلسطین، مصر، بحرین و یمن را تحلیل می‌کند. همچنین، نقش نظریه‌های سازه‌انگاری و اشاعه فرهنگی در تبیین این پدیده مورد توجه قرار گرفته است. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_239661.html چگونگی ترابط اخلاق، تربیت و سیاست از مسائل بنیادین در نظامات فکری است که هر یک به فراخور نظام معرفتی خویش، رویکردهای متفاوتی در این خصوص ارائه نموده اند. برخی قدرت و هژمونی سیاسی را ناسازگار با اخلاق پنداشته و برخی دیگر با اندراج اخلاق در دانش و امر سیاسی، انگاره‌های اخلاقی را جوهره حکمرانی وتربیت اجتماعی قلمداد نموده اند. مقاله حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین صلاحیت‌های اخلاقی حاکم به‌مثابه مربی در اندیشه آیت الله خامنه ای به تقریر درآمده است. یافته‌ها بیانگر این است که در دیدگاه آیت الله خامنه ای، حکمرانی فرایندی تربیتی است که با پیوند عمیق اخلاق، سیاست و تربیت، به تعالی معنوی و اخلاقی جامعه می‌انجامد. صلاحیت‌های اخلاقی و تربیتی حاکم شامل التیام عاطفی با امت، آگاهی از میدان عمل، ادب مواجهه، تعهد اخلاقی، عدالت شمولی، ارجحیت عدل فراگیر، سلوک زاهدانه، خدمتگزاری، مشارکت‌دهی در بستر آزادی، مصلحت‌بینی، ارشادگری و انتقادپذیری است. این صلاحیت‌ها، حاکم را به مربی‌ای تبدیل می‌کند که با هدایت جامعه به سوی فضایل اخلاقی، از طاغوت‌گروی جلوگیری کرده و بسترساز رشد اخلاقی و تحقق حیاط طیبه امت می‌شود.چگونگی ترابط اخلاق، تربیت و سیاست از مسائل بنیادین در نظامات فکری است که هر یک به فراخور نظام معرفتی خویش، رویکردهای متفاوتی در این خصوص ارائه نموده اند. برخی قدرت و هژمونی سیاسی را ناسازگار با اخلاق پنداشته و برخی دیگر با اندراج اخلاق در دانش و امر سیاسی، انگاره‌های اخلاقی را جوهره حکمرانی وتربیت اجتماعی قلمداد نموده اند. مقاله حاضر به روش توصیفی-تحلیلی و با هدف تبیین صلاحیت‌های اخلاقی https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_240137.html چکیدهتاب‌آوری از عوامل بنیادین سازگاری انسان با نیازها و تهدیدهای زندگی محسوب می‌شود. برخی افراد به‌صورت آرام، منطقی و صبور در برابر مشکلات واکنش نشان می‌دهند، درحالی‌که برخی دیگر آسیب‌پذیر بوده و به سرعت در هم می‌شکنند. با توجه به تأکید دین اسلام بر مؤلفه‌های تاب‌آوری، عمل به این آموزه‌ها می‌تواند سطح تاب‌آوری را افزایش دهد.این پژوهش با هدف مقایسه سطح تاب‌آوری و ابعاد آن در بین دانش‌آموزان پایه هشتم دو مدرسه در شهر قم (مدرسه هدی با گرایش دینی و مدرسه شهید هندویان به‌عنوان مدرسه عادی) انجام شد. از پرسشنامه استاندارد CD-RISC با پنج عامل (شایستگی فردی، تحمل عاطفه منفی، پذیرش تغییر، کنترل و تأثیرات معنوی) استفاده گردید. مطالعه حاضر از نوع کتابخانه‌ای و توصیفی-تحلیلی بوده و جامعه آماری آن شامل ۶۰ دانش‌آموز (۳۰ نفر از هر مدرسه) بود. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار SPSS و روش‌های آماری شامل تحلیل عاملی، آزمون t مستقل و ضریب آلفای کرونباخ تحلیل شدند. پایایی پرسشنامه با ضریب آلفای کرونباخ ۰.۸۹ تأیید شد. یافته‌ها نشان داد که دانش‌آموزان مدرسه هدی در مؤلفه‌های شایستگی فردی (p=0.006) و پذیرش تغییر (p=0.028) نمرات بالاتری کسب کردند. همچنین، بین دو مدرسه در مؤلفه‌های کنترل و تأثیرات معنوی تفاوت معناداری مشاهده نشد. تحلیل عاملی نیز ساختار پنج‌عاملی پرسشنامه را تأیید کرد. در نتیجه، محیط آموزشی می‌تواند بر برخی ابعاد تاب‌آوری تأثیرگذار باشد. پیشنهاد می‌شود برنامه‌های آموزشی برای تقویت تاب‌آوری در مدرسه هندویان طراحی گردد. https://jrsiw.cuir.ac.ir/article_240146.html ایران و عربستان سعودی به‌عنوان دو بازیگر کلیدی و رقیب منطقه‌ای، نقش تعیین‌کننده‌ای در معادلات امنیتی و سیاسی خاورمیانه دارند. روابط پرتنش این دو کشور پس از بیداری اسلامی ابعاد جدیدی یافت. یمن به‌دلیل موقعیت ژئوپلیتیک و پیوندهای فراملی، مهم‌ترین میدان رقابت نیابتی آن‌هاست. با این حال، توافق سال ۲۰۲۳ برای ازسرگیری روابط دیپلماتیک با میانجی‌گری چین، نقطه عطفی در بازتعریف الگوی رقابت و همکاری محسوب می‌شود. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و استفاده از داده‌های ثانویه بررسی می‌کند که عادی‌سازی روابط چه تأثیری بر مسیر حل بحران یمن دارد؟یافته‌ها نشان می‌دهد عادی‌سازی از طریق کاهش تنش‌های نیابتی، افزایش گفت‌وگوهای امنیتی و گسترش میانجی‌گری‌های چندجانبه، زمینه‌گذار انتقال تدریجی از منازعات نظامی به تعاملات سیاسی در یمن بوده است. با این حال، صلح پایدار مستلزم مشارکت مستقیم بازیگران داخلی و تقویت نهادهای سیاسی بومی است و نقش ایران و عربستان بیشتر در سطح تسهیل‌گری و تعدیل رفتار طرف‌های درگیر تعریف می‌شود. در مجموع، عادی‌سازی روابط اگرچه به‌تنهایی ضامن پایان بحران یمن نیست، اما می‌تواند به‌عنوان متغیر میانجی در کاهش شدت منازعه و بازسازی چارچوب امنیت جمعی در شبه‌جزیره عربستان ایفای نقش کند.